Zmiana kontaktów z dzieckiem może nastąpić na wniosek albo w postępowaniu wszczętym przez sąd opiekuńczy z urzędu. Sąd może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka (art. 113⁵ KRO). Ta sama przesłanka pozwala ograniczyć kontakty, na przykład do spotkań w obecności kuratora. Gdy kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd ich zakazuje (art. 113³ KRO). Opłata od wniosku o zmianę kontaktów wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Nowe postanowienie zapada po rozprawie i obowiązuje dopiero po uprawomocnieniu. Dlatego przy przemocy albo uzależnieniu rodzica liczy się także wniosek o zabezpieczenie. Stan prawny na 1.11.2026.
Kiedy sąd zmienia ustalone kontakty?
Sąd może zmienić ustalone kontakty, jeżeli wymaga tego dobro dziecka (art. 113⁵ KRO). Zmiana kontaktów z dzieckiem to w istocie zmiana orzeczenia sądowego, a Kodeks postępowania cywilnego dopuszcza zmianę postanowienia nawet prawomocnego (art. 577 KPC). Nie ma więc terminu, po którym orzeczenia o kontaktach nie można już zmienić. Sąd może też wszcząć taką sprawę z urzędu (art. 570 KPC). Zmienić można częstotliwość kontaktów, ich miejsce i sam sposób utrzymywania więzi.
Wniosek o zmianę składa się także wtedy, gdy kontakty ustalił wyrok rozwodowy. Art. 579 KPC wprost obejmuje zmianę rozstrzygnięć o kontaktach zawartych w wyroku orzekającym rozwód, separację albo ustalającym pochodzenie dziecka. Sprawę rozpoznaje wtedy sąd rodzinny, a nie sąd, który orzekł rozwód.
Co jest „zmianą okoliczności”? Sąd Rejonowy w Rzeszowie w sprawie III Nsm 1527/23 opisał to tak: sprawa z art. 113⁵ KRO polega na zweryfikowaniu założeń, które legły u podstaw regulacji kontaktów, „z perspektywy ich prawidłowości albo nowych okoliczności”.
Z tej tezy wynikają dwa rodzaje argumentów. Pierwszy - pierwotny harmonogram był od początku nietrafiony. Drugi - w życiu dziecka zaszły zmiany: wiek, szkoła, miejsce zamieszkania, zdrowie albo zachowanie jednego z rodziców. Przykładem jest zmiana widzeń ojca z dzieckiem po przeprowadzce jednego z rodziców.
Kilka sytuacji wymaga innej drogi niż wniosek o zmianę:
- w toku sprawy o rozwód albo separację nie wszczyna się odrębnej sprawy o kontakty, a sąd orzeka w trybie zabezpieczenia (art. 445¹ § 1 KPC);
- rodzice mogą sami uzgodnić sposób kontaktów (art. 113¹ § 1 KRO), a w braku porozumienia rozstrzyga sąd;
- ugodę zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd (art. 183¹⁴ § 2 KPC) można egzekwować tak jak postanowienie (art. 598¹⁵ § 1 KPC);
- w postępowaniu o wykonanie kontaktów art. 577 KPC się nie stosuje (art. 598²¹ KPC), więc harmonogramu nie zmienia się przy okazji egzekucji;
- gdy kontakty nie zostały uregulowane, w grę wchodzi ustalenie kontaktów z dzieckiem w Warszawie, a nie zmiana.
Wniosek o zmianę kontaktów - treść i przebieg sprawy
Pismo składa się do sądu rodzinnego, który działa jako sąd opiekuńczy (art. 568 KPC). Właściwy jest sąd miejsca zamieszkania dziecka, a w jego braku sąd miejsca pobytu dziecka. Gdy brak obu podstaw, art. 569 § 1 KPC wskazuje dalszą kolejność ustalania właściwego sądu.
Co napisać we wniosku
Wniosek w postępowaniu nieprocesowym spełnia wymogi pozwu. Zamiast pozwanego wymienia się jednak zainteresowanych w sprawie (art. 511 § 1 KPC). Zainteresowanym jest zwykle drugi rodzic. Kierowany do sądu wniosek powinien zawierać trzy informacje:
- Wskaż, które punkty dotychczasowego postanowienia lub wyroku mają się zmienić, z sygnaturą i datą orzeczenia.
- Opisz nowy sposób kontaktów: dni, godziny, miejsce, osobę obecną przy spotkaniach albo zakres kontaktu na odległość.
- Uzasadnij, dlaczego zmiana służy dobru dziecka. Przypisz każdemu twierdzeniu dowód: zaświadczenie, korespondencję, notatkę Policji lub zeznania świadka.
Jeżeli sprawa jest pilna, w tym samym piśmie zamieszcza się wniosek o zabezpieczenie. Wniosek zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie nie podlega opłacie (art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Jak sąd rozpoznaje sprawę
W takiej sytuacji sąd wydaje postanowienie tylko po rozprawie (art. 579 KPC), biorąc pod uwagę zebrane dowody. Sąd może zarządzić wywiad środowiskowy kuratora sądowego o warunkach wychowawczych dziecka i stosunku do niego rodziców (art. 570¹ § 1 KPC). Wysłuchuje też dziecko poza salą posiedzeń, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości (art. 576 § 2 KPC).
Dowodem bywa opinia opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, opisana szerzej w tekście o badaniu OZSS. Jej zryczałtowane koszty są wydatkiem w sprawie (art. 5 ust. 1 pkt 3a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Sąd może też skierować rodziców do mediacji (art. 570² KPC). Ugoda zawarta przed mediatorem wymaga zatwierdzenia przez sąd. Po zatwierdzeniu może być podstawą postępowania o wykonanie kontaktów.
Ograniczenie kontaktów - sposoby z art. 113² KRO
Ograniczenie kontaktów z dzieckiem sąd orzeka obowiązkowo, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Art. 113² § 1 KRO używa słowa „ograniczy”, a nie „może ograniczyć”. Kontakty to przy tym więcej niż spotkania. Według art. 113 § 2 KRO obejmują także zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, korespondencję i porozumiewanie się na odległość, w tym środkami komunikacji elektronicznej.
Art. 113² § 2 KRO wymienia pięć sposobów ograniczenia. Tabela pokazuje, co każdy z nich zostawia rodzicowi:
| Punkt art. 113² § 2 KRO | Rozstrzygnięcie sądu | Spotkania osobiste | Kontakt na odległość |
|---|---|---|---|
| pkt 1 | zakaz spotykania się z dzieckiem | nie | tak, jeśli sąd go nie wyłączy |
| pkt 2 | zakaz zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu | tak, w miejscu pobytu dziecka | tak |
| pkt 3 | spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora lub innej osoby | tak, z osobą wskazaną przez sąd | tak |
| pkt 4 | kontakty tylko przez określone sposoby porozumiewania się na odległość | nie | tylko wskazane sposoby |
| pkt 5 | zakaz porozumiewania się na odległość | tak, jeśli sąd ich nie wyłączy | nie |
Przepis zaczyna wyliczenie od słów „w szczególności”. Katalog jest więc przykładowy, a sąd może łączyć sposoby, na przykład spotkania przy kuratorze z zakazem zabierania dziecka z domu. Orzekając o kontaktach, sąd może też zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w tym skierować ich do terapii rodzinnej albo poradnictwa (art. 113⁴ KRO). Te same zasady stosuje się odpowiednio do kontaktów dziadków i rodzeństwa (art. 113⁶ KRO).
Spotkania w obecności kuratora albo drugiego rodzica
Spotkania w obecności osoby trzeciej to środek pośredni między pełnymi kontaktami a zakazem. Art. 113² § 2 pkt 3 KRO pozwala na spotkania tylko w obecności drugiego z rodziców, opiekuna, kuratora sądowego lub innej osoby wskazanej przez sąd. Rodzic zachowuje osobisty kontakt, a dziecko ma przy sobie kogoś, kto może zareagować.
Wybór osoby ma znaczenie praktyczne. Obecność drugiego rodzica bywa trudna przy silnym konflikcie albo po przemocy między dorosłymi. Kurator sądowy jest osobą neutralną, ale jego udział kosztuje. Ryczałt kuratora za udział w kontaktach to wydatek w sprawie (art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Sąd może też odebrać od rodzica przyrzeczenie określonego zachowania (art. 582¹ § 2 pkt 3 KPC).
Kiedy sąd zakazuje kontaktów z dzieckiem?
Zakaz wyłącza utrzymywanie kontaktów z dzieckiem, a nie tylko osobiste spotkania. Zgodnie z art. 113³ KRO zakaz orzeka się, gdy utrzymywanie kontaktów „poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza”. Próg jest wyraźnie wyższy niż przy ograniczeniu. Wtedy wystarcza, że ograniczenia wymaga dobro dziecka. Gdy zagrożenie można usunąć spotkaniami przy kuratorze albo kontaktem na odległość, wystarcza ograniczenie z art. 113² KRO.
Zakaz kontaktów nie jest tym samym co pozbawienie władzy rodzicielskiej. Art. 113 § 1 KRO stanowi, że rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów „niezależnie od władzy rodzicielskiej”. Można więc mieć władzę i zakaz kontaktów albo stracić władzę i nadal widywać dziecko. Przesłanki sprawy o władzę opisuje tekst o ograniczeniu i pozbawieniu władzy rodzicielskiej.
Zakaz też nie jest dożywotni, bo podlega tej samej zasadzie zmiany co ograniczenie (art. 113⁵ KRO). Rodzic po terapii albo po dłuższym okresie poprawnego zachowania może wnosić o złagodzenie. Takim złagodzeniem bywa przejście od zakazu do spotkań w obecności kuratora.
Kontakty z dzieckiem a przemoc domowa
Przemoc domowa może wymagać zarówno środków ochrony, jak i zmiany zasad kontaktów z dzieckiem. Zakaz zbliżania się do drugiego rodzica nie reguluje sam w sobie spotkań z dzieckiem - robi to sąd opiekuńczy w sprawie o kontakty.
Dziecko jako osoba doznająca przemocy
Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej definiuje przemoc jako umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną (art. 2 ust. 1 pkt 1). Osobą doznającą przemocy jest także małoletni będący świadkiem przemocy wobec innych członków rodziny (art. 2 ust. 2). Dziecko będące świadkiem przemocy wobec matki albo ojca jest w świetle tej ustawy osobą doznającą przemocy domowej. W sprawie o kontakty to argument za ograniczeniem z art. 113² KRO.
Gdy orzeczenie już jest, a spotkania stały się niebezpieczne
Przy bezpośrednim zagrożeniu pierwszy krok to telefon na numer 112. Według Ministerstwa Sprawiedliwości policjant może wydać na 14 dni natychmiast wykonalny nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania albo zakaz kontaktowania się. W tym czasie można złożyć do sądu rejonowego wniosek o środki ochrony na dłużej.
Środki ochrony przed przemocą nie zmieniają jednak postanowienia o kontaktach z dzieckiem. Jeśli spotkanie bezpośrednio zagraża dziecku, zapewnij mu bezpieczeństwo i wezwij Policję. Równocześnie złóż wniosek o zmianę kontaktów i zabezpieczenie; niewykonywanie orzeczenia może skutkować postępowaniem z art. 598¹⁵ § 1 KPC. Sąd orzeka o zabezpieczeniu kontaktów po rozprawie, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki (art. 756¹ KPC).
Zakaz zbliżania a spotkania z dzieckiem
Osoba doznająca przemocy może żądać zakazu zbliżania się do niej na odległość w metrach albo zakazu kontaktowania się z nią. Warunkiem jest zagrożenie dla jej życia lub zdrowia (art. 11aa ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Zakazu kontaktowania można też żądać przy nękaniu środkami komunikacji elektronicznej budzącym uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia. Podstawą może być również istotne naruszenie prywatności (art. 11aa ust. 2 tej ustawy). W tej sprawie sąd orzeka w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku (art. 560⁵ KPC). Zabezpieczenie rozpatruje nie później niż w terminie trzech dni od wpływu (art. 755² § 4 KPC). Te terminy dotyczą postępowania o ochronę przed przemocą, nie sprawy o kontakty. Przed ustaleniem przekazania dziecka trzeba sprawdzić w postanowieniu, kogo zakaz chroni i jaką odległość wyznacza.
Postępowania są ze sobą połączone. Gdy w mieszkaniu mieszka dziecko albo samo doznało przemocy, sąd zawiadamia sąd opiekuńczy. Wyjątek dotyczy przedłużenia policyjnych środków, jeżeli wymagane podmioty zostały już powiadomione (art. 755² § 5 KPC). Sąd ustala wtedy sytuację dziecka i orzeka w przedmiocie zabezpieczenia (art. 755⁴ KPC). Wszczyna też z urzędu postępowanie o władzę rodzicielską, chyba że nie ma takiej konieczności, na przykład gdy takie postępowanie już się toczy. Przy zakazie kontaktowania sąd może na wniosek osoby chronionej dopuścić określony kontakt. Wymaga to szczególnych okoliczności i uwzględnienia jej bezpieczeństwa (art. 755³ § 2 KPC). Pomaga to, gdy rodzice nadal uzgadniają sprawy dziecka. Procedurę Niebieskiej Karty opisuje tekst o Niebieskiej Karcie i zakazie zbliżania.
Jak uzależnienie rodzica wpływa na kontakty?
W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym nie ma osobnego przepisu o kontaktach w przypadku uzależnienia rodzica od alkoholu albo narkotyków. Sąd może ograniczyć kontakty (art. 113² KRO) albo ich zakazać (art. 113³ KRO). Może też skierować rodziców do specjalistów terapii rodzinnej lub poradnictwa (art. 113⁴ KRO). O wyborze decyduje to, jak nałóg wpływa na bezpieczeństwo dziecka podczas spotkań, a nie sama diagnoza.
Dlatego znaczenie mają dowody dotyczące bezpieczeństwa dziecka podczas spotkań. Opinię zespołu specjalistów w sprawach rodzinnych sporządza się na podstawie badań psychologicznych, pedagogicznych lub lekarskich (art. 1 ust. 1 ustawy o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów). W skład zespołu wchodzą m.in. psychiatrzy (art. 2 ust. 1 tej ustawy). Opinia może więc ocenić także wpływ nałogu na opiekę nad dzieckiem. Uzupełnieniem bywa wywiad kuratora oraz dokumentacja leczenia.
Leczenie ma znaczenie także w drugą stronę, ale nie działa automatycznie. Przy zmianie środków ochrony przed przemocą sąd uwzględnia efekty leczenia uzależnień (art. 11ab pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Ten przepis dotyczy zakazów z tej ustawy, nie zakazu kontaktów z KRO. W sprawie o kontakty ukończona terapia jest dowodem, który sąd ocenia razem z pozostałym materiałem.
Zabezpieczenie kontaktów na czas sprawy
Zabezpieczenie kontaktów na czas sprawy jest potrzebne, bo postanowienie o kontaktach staje się skuteczne i wykonalne dopiero po uprawomocnieniu (art. 579 KPC). W sprawie niepieniężnej sąd może w ramach zabezpieczenia uregulować kontakty z dzieckiem (art. 755 § 1 pkt 4 KPC). Wnioskodawca musi uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ § 1 KPC).
Interes prawny istnieje, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania (art. 730¹ § 2 KPC). Przy przemocy albo uzależnieniu rodzica tym celem jest bezpieczeństwo dziecka w czasie, gdy sprawa jeszcze trwa. We wniosku opisuje się tymczasowe kontakty, na przykład cotygodniowe spotkania przy kuratorze bez zabierania dziecka z domu. Na wniosek uprawnionego sąd może w postanowieniu zabezpieczającym od razu zagrozić nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej za naruszenie (art. 756² § 1 KPC).
Koszt zależy od chwili złożenia wniosku:
- wniosek o zabezpieczenie zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie jest wolny od opłaty, ale wniosek główny kosztuje 100 zł;
- wniosek o zabezpieczenie złożony osobno kosztuje 100 zł (art. 68 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych);
- tyle samo kosztuje wniosek o zmianę zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem, gdy tymczasowe zasady przestały być odpowiednie;
- osoba doznająca przemocy nie płaci kosztów w sprawach o ochronę przed przemocą (art. 96 ust. 1 pkt 15 tej ustawy). Zwolnienie to nie dotyczy jednak sprawy o kontakty.
Gdy rodzic z ograniczonymi kontaktami narusza postanowienie
Rodzic, któremu ograniczono albo zakazano kontaktów, też może zostać obciążony sumą pieniężną. Gdy orzeczenie narusza osoba uprawniona do kontaktu albo ta, której kontaktu zakazano, sąd zagrozi jej nakazaniem zapłaty. Suma przypada rodzicowi sprawującemu pieczę (art. 598¹⁵ § 2 KPC). Gdy naruszenia trwają, sąd nakazuje zapłatę, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń (art. 598¹⁶ § 1 KPC).
Postępowanie wymaga wniosku, i to przy każdym kolejnym postanowieniu (art. 598¹⁸ § 1 KPC). Sąd umarza je, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia ostatniego postanowienia nie wpłynął kolejny wniosek (art. 598²⁰ KPC). Ten sam mechanizm działa wobec rodzica, który utrudnia spotkania - tę sytuację omawia tekst o utrudnianiu kontaktów z dzieckiem.
Sprawy o kontakty prowadzi w Warszawie Kancelaria Lucyna Szabelska - Rozwody i Alimenty. Kieruje nią radca prawny Lucyna Szabelska, wpisana na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie pod numerem WA-18701. Biuro mieści się przy ul. Chmielnej 34/16. Kancelaria zajmuje się wyłącznie prawem rodzinnym, także sprawami o rozwód, alimenty i podział majątku.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje wniosek o zmianę kontaktów z dzieckiem?
Opłata od wniosku o zmianę kontaktów wynosi 100 zł, bo to wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego. Do tego mogą dojść wydatki, na przykład ryczałt kuratora obecnego przy spotkaniach albo koszty opinii zespołu specjalistów. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych.
Czy zakaz zbliżania się do matki oznacza zakaz kontaktów z dzieckiem?
Nie, zakaz zbliżania chroni osobę doznającą przemocy, a kontakty z dzieckiem reguluje sąd opiekuńczy. Jeżeli zakaz obejmuje matkę, a dziecko z nią mieszka, spotkania wymagają ustaleń, które tego zakazu nie naruszą. Można wnosić o spotkania w obecności kuratora albo innej osoby, z przekazaniem dziecka poza miejscem zamieszkania matki.
W jakim wieku dziecko decyduje o kontaktach?
Przepisy nie wskazują wieku, od którego dziecko samo decyduje o kontaktach. Sąd uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia stosownie do rozwoju, zdrowia i dojrzałości (art. 216¹ § 2 KPC), ale decyzję podejmuje sąd. Gdy dziecko samo odmawia spotkań bez wpływu drugiego rodzica, tego rodzica nie obciąża się sumą pieniężną. Tak wynika z wyroku TK z 22 czerwca 2022 r. (SK 3/20).
Czym ustalenie kontaktów z dzieckiem różni się od ich zmiany?
Ustalenie kontaktów z dzieckiem to pierwsze uregulowanie kontaktów, gdy żadne orzeczenie ani ugoda ich jeszcze nie określa. Zmiana zakłada, że rozstrzygnięcie już istnieje i przestało służyć dziecku (art. 113⁵ KRO). W obu sprawach opłata od wniosku jest taka sama, a sąd ocenia dobro dziecka i jego rozsądne życzenia.
Czy rodzice mogą sami zmienić kontakty ustalone przez sąd?
Tak, rodzice mogą porozumieć się co do sposobu kontaktów (art. 113¹ § 1 KRO), ale sądowe postanowienie formalnie nadal obowiązuje. Przy kolejnym sporze to ono jest podstawą egzekucji. Bezpieczniej zawrzeć ugodę przed sądem lub mediatorem. Ugoda mediacyjna wymaga zatwierdzenia przez sąd; w razie naruszeń można wystąpić o wykonanie kontaktów.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.
