Wyrobienie paszportu dla dziecka wymaga zgody obojga rodziców. Reguła wynika wprost z art. 43 ust. 1 ustawy z 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych i obowiązuje niezależnie od tego, czy rodzice mieszkają razem, są w trakcie rozwodu, czy są po nim. W artykule pokazujemy, kiedy ta zgoda jest wymagana, jak ją wyrazić (osobiście, notarialnie, elektronicznie), co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia lub nie odpowiada na próby kontaktu, oraz jak złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie zastępcze. Wyjaśniamy też różnicę między zgodą na paszport a zgodą na wyjazd dziecka za granicę – to dwie różne sprawy, które rodzice często mylą.
Kiedy zgoda na paszport dziecka jest wymagana
Zgoda obojga rodziców jest wymagana w odniesieniu do każdego małoletniego, czyli osoby, która nie ukończyła 18 lat. Wyjątki przewiduje sama ustawa paszportowa (art. 43 ust. 2):
- gdy jeden z rodziców został pozbawiony władzy rodzicielskiej,
- gdy jego władza rodzicielska została zawieszona lub
- gdy władza rodzicielska została ograniczona w zakresie wyrażania zgody na wydanie paszportu.
W tych sytuacjach wystarczy podpis drugiego rodzica – ale do wniosku trzeba dołączyć dokument potwierdzający wskazane ograniczenie (najczęściej odpis prawomocnego postanowienia sądu). Sam fakt, że dziecko mieszka tylko z jednym rodzicem, nie wystarcza – to częsty mit. Wbrew temu, co czasem słychać w urzędach, zaświadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka nie zastępuje zgody drugiego rodzica.
Gdy rodzice nie potrafią się porozumieć, zgodę zastępuje orzeczenie sądu opiekuńczego wydane na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Gdzie i jak wyrazić zgodę
Organem paszportowym jest wojewoda (urząd wojewódzki lub jego delegatura) oraz konsul za granicą. Urzędy gmin i miast nie przyjmują wniosków paszportowych ani oświadczeń o wyrażeniu zgody – to częste źródło nieporozumień.
Ustawa paszportowa (art. 43 ust. 3) przewiduje trzy równoważne formy wyrażenia zgody:
1. Osobiście w urzędzie paszportowym – rodzic składa podpis przed urzędnikiem. Można to zrobić w dowolnym punkcie paszportowym w Polsce, nie musi to być urząd właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka.
2. Notarialnie – w formie pisemnej, z podpisem urzędowo poświadczonym przez notariusza. Forma praktyczna, gdy rodzic mieszka daleko od najbliższej delegatury urzędu wojewódzkiego.
3. Elektronicznie, z wykorzystaniem kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego. Usługa „Wyraź zgodę na wydanie paszportu” jest dostępna na portalu gov.pl – zgoda trafia bezpośrednio do Rejestru Dokumentów Paszportowych (RDP) i jest traktowana na równi z podpisem złożonym osobiście. Dla rodzica przebywającego za granicą jest to często najprostsza droga.
Zgodę można wyrazić przed złożeniem, jednocześnie albo po złożeniu wniosku o paszport. System dopasowuje oba dokumenty po danych dziecka – rodzice nie muszą stawiać się w urzędzie tego samego dnia.
Co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia zgody
Odmowa nie zamyka drogi do paszportu. W każdej sytuacji, w której rodzice nie mogą się porozumieć w istotnej sprawie dziecka – a wydanie paszportu taką sprawą jest – rozstrzyga sąd opiekuńczy. Podstawą jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a postanowienie sądu zastępuje brakującą zgodę.
Co bardzo ważne: bierna postawa rodzica traktowana jest prawnie identycznie jak wyraźny sprzeciw. Brak odpowiedzi na próby kontaktu, ignorowanie wiadomości czy unikanie tematu – wszystko to blokuje wydanie paszportu i wymusza drogę sądową. Warto wcześniej zebrać dowody prób porozumienia (SMS-y, e-maile, listy polecone). Pomagają one sądowi szybciej ocenić sprawę i wykazują, że konflikt nie wynika z biernej postawy wnioskodawcy.
Postępowanie z art. 97 § 2 KRiO toczy się w trybie nieprocesowym (art. 568 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego). Jest mniej sformalizowane niż klasyczny proces – sąd skupia się na jednej, konkretnej decyzji, a nie na całokształcie sprawowania władzy rodzicielskiej. Czas trwania zależy od obciążenia sądu i stopnia konfliktu: w prostych sprawach to kilka tygodni, w spornych – kilka miesięcy.
Wniosek do sądu o zezwolenie zastępcze – krok po kroku
Sąd właściwy: sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC).
Opłata sądowa: 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Uiszcza się ją przelewem na rachunek dochodów budżetowych właściwego sądu, dowód wpłaty dołącza się do wniosku.
Co powinien zawierać wniosek:
- oznaczenie sądu, dane wnioskodawcy oraz uczestnika postępowania (drugiego rodzica),
- żądanie – wyraźne wskazanie, że wnosi się o zezwolenie zastępcze na wydanie paszportu dla małoletniego (imię, nazwisko, data urodzenia, PESEL dziecka),
- uzasadnienie – cel wyrobienia paszportu (planowany wyjazd, leczenie, odwiedziny rodziny za granicą), wskazanie, że paszport leży w interesie dziecka, opis prób porozumienia z drugim rodzicem i ich rezultatu,
- załączniki – odpis aktu urodzenia dziecka, dowody prób porozumienia (zrzuty wiadomości, korespondencja), ewentualnie dokumenty potwierdzające planowany wyjazd (rezerwacja, zaproszenie),
- dowód uiszczenia opłaty 100 zł.
Sąd ocenia, czy wydanie paszportu leży w interesie dziecka. W typowych sytuacjach (wakacje, odwiedziny rodziny, leczenie) sądy z reguły przychylają się do wniosku. Odmowa zdarza się, gdy istnieje uzasadnione ryzyko, że paszport posłuży do bezprawnego wywiezienia dziecka i zerwania kontaktu z drugim rodzicem – tym częściej, im bardziej napięta jest relacja między rodzicami.
Prawomocne postanowienie sądu zachowuje moc także przy kolejnych paszportach. Przy następnym wniosku do urzędu paszportowego nie trzeba ponownie występować do sądu.
Pilne przypadki – wniosek o zabezpieczenie
Gdy paszport jest potrzebny szybko (nagłe leczenie zagraniczne, wyjazd za kilka tygodni, pilna sprawa rodzinna), do wniosku można dołączyć wniosek o zabezpieczenie (art. 730 i nast. KPC). Sąd może w jego ramach tymczasowo zezwolić na wydanie paszportu jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy. Trzeba jednak uprawdopodobnić zarówno samo roszczenie, jak i interes prawny w jego uzyskaniu przed wydaniem postanowienia kończącego sprawę.
Zgoda na paszport a zgoda na wyjazd dziecka za granicę
To rozróżnienie często umyka rodzicom. Trzeba odróżnić trzy odrębne sprawy:
- Zgoda na wydanie paszportu – reguluje ją art. 43 ustawy paszportowej. Dotyczy samego dokumentu.
- Zgoda na pojedynczy wyjazd dziecka za granicę – odrębna istotna sprawa dziecka. Jeśli drugi rodzic się nie zgadza, ponownie potrzebne jest zezwolenie sądu z art. 97 § 2 KRiO. Mając paszport, ale bez zgody na wyjazd, można narazić się na zarzut bezprawnego uprowadzenia w rozumieniu Konwencji haskiej z 1980 r.
- Zgoda na stałe wyprowadzenie dziecka za granicę (zmiana miejsca zamieszkania) – najtrudniejsza prawnie. To również istotna sprawa dziecka, ale sądy oceniają ją surowiej, ze szczególnym naciskiem na utrzymanie więzi z drugim rodzicem.
Jeśli planujesz wyjazd dziecka za granicę po konflikcie z drugim rodzicem, warto rozważyć złożenie jednego wniosku, który obejmie wszystkie potrzebne zezwolenia.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje paszport dla dziecka?
Opłata paszportowa zależy od wieku: dla dziecka do 12 lat to 30 zł, dla osób 13-18 lat – 70 zł. To koszty samego dokumentu, niezależne od ewentualnego wniosku do sądu o zezwolenie zastępcze (dodatkowo 100 zł).
Jak długo ważny jest paszport dziecka?
Paszport wydany dziecku do ukończenia 12. roku życia jest ważny 5 lat. Paszport wydany osobie, która ukończyła 12 lat – 10 lat.
Czy jeden rodzic może sam złożyć wniosek o paszport dla dziecka?
Tak – wniosek może złożyć jedno z rodziców, ale zgoda drugiego (lub orzeczenie sądu) musi być w aktach paszportowych zanim urząd wyda dokument.
Ile trwa uzyskanie zezwolenia sądu, gdy drugi rodzic odmawia?
Od kilku tygodni do kilku miesięcy. Czas zależy od obciążenia sądu rejonowego i stopnia sporu. Dobrze przygotowany wniosek (jasne uzasadnienie, dokumentacja prób porozumienia, opisany cel wyjazdu) skraca postępowanie.
Czy kurator lub opiekun prawny może wyrazić zgodę zamiast rodzica?
Tak. Kurator albo osoba sprawująca opiekę prawną wyraża zgodę w taki sam sposób jak rodzic (osobiście, notarialnie lub elektronicznie), dołączając dokument potwierdzający jej uprawnienia.
Czy dziecko musi być obecne przy składaniu wniosku?
Tak, jeśli wniosek jest składany osobiście – wymagana jest obecność dziecka, które ukończyło 5 lat (do pobrania podpisu i odcisku palca). Dla dzieci do 12. roku życia możliwe jest złożenie wniosku elektronicznie, wówczas obecność dziecka nie jest konieczna.
Co zrobić, gdy drugi rodzic milczy i nie odpowiada na próby kontaktu?
Brak odpowiedzi traktowany jest prawnie identycznie jak wyraźny sprzeciw. Należy złożyć wniosek do sądu opiekuńczego, dołączając dowody prób kontaktu (wiadomości, e-maile, pisma).
Potrzebujesz pomocy w przygotowaniu wniosku?
Kancelaria Sprawy Rodzinne Lucyny Szabelskiej w Warszawie od lat prowadzi sprawy z zakresu istotnych spraw dziecka, w tym wnioski o zezwolenie zastępcze na wydanie paszportu. Pomagamy przygotować wniosek tak, by sąd rozpoznał go szybko, a ewentualne zarzuty drugiego rodzica zostały skutecznie odparte. Pierwsza konsultacja: ul. Chmielna 34/16 w Warszawie lub online przez Zoom/Google Meet/Skype. Telefon: +48 664 465 607.
ZASTRZEŻENIE PRAWNE: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie zalecamy konsultację z radcą prawnym lub adwokatem specjalizującym się w prawie rodzinnym.
