Alimenty kojarzą się przede wszystkim z dziećmi, ale Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje również obowiązek alimentacyjny między małżonkami - zarówno w trakcie małżeństwa, jak i po rozwodzie. To jedno z najczęściej niedocenianych roszczeń w sprawach rozwodowych, bo wiele osób w ogóle nie wie, że im przysługuje.
W skrócie: kiedy należą się alimenty na małżonka
- Alimentów może żądać małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia - jeśli po rozwodzie znajduje się w niedostatku.
- Jeżeli rozwód orzeczono z wyłącznej winy jednego małżonka, drugi może żądać alimentów nawet bez niedostatku - wystarczy, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.
- Obowiązek wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo.
- Gdy zobowiązany nie jest winny rozkładu pożycia, obowiązek wygasa również po 5 latach od orzeczenia rozwodu - sąd może ten termin przedłużyć tylko w wyjątkowych okolicznościach.
Alimenty w trakcie małżeństwa - bez rozwodu
Obowiązek wzajemnej pomocy nie zaczyna się dopiero przy rozwodzie. Zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie są zobowiązani przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Jeśli jeden z małżonków przestaje łożyć na dom, drugi może wystąpić do sądu o zasądzenie odpowiedniej kwoty - także wtedy, gdy małżonkowie nadal mieszkają razem i nikt nie złożył pozwu rozwodowego.
Alimenty po rozwodzie bez orzekania o winie
Jeżeli sąd rozwiązał małżeństwo bez orzekania o winie, każdy z byłych małżonków może domagać się alimentów, ale musi wykazać, że znajduje się w niedostatku. Niedostatek to sytuacja, w której własne możliwości zarobkowe i majątkowe nie wystarczają na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb - nie chodzi więc o samo obniżenie standardu życia, tylko o realny brak środków.
Sąd bada dwie rzeczy równolegle: usprawiedliwione potrzeby osoby, która żąda alimentów, oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Znaczenie ma nie tylko to, ile ktoś zarabia, ale też ile mógłby zarabiać, biorąc pod uwagę wiek, zdrowie, kwalifikacje i sytuację na rynku pracy.
W tym wariancie obowiązuje termin 5 lat od orzeczenia rozwodu. Po jego upływie obowiązek wygasa z mocy prawa, chyba że uprawniony wystąpi do sądu i wykaże wyjątkowe okoliczności - najczęściej chodzi o ciężką chorobę albo trwałą niezdolność do pracy.
Alimenty od małżonka wyłącznie winnego rozwodu
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd uznał jednego z małżonków za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Wtedy małżonek niewinny nie musi wykazywać niedostatku. Wystarczy, że rozwód pociągnął za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej - a więc porównuje się poziom życia przed rozwodem i po nim.
To rozwiązanie ma dwie ważne konsekwencje praktyczne. Po pierwsze, nie obowiązuje tu pięcioletni termin - obowiązek może trwać bezterminowo, aż do zmiany okoliczności albo nowego małżeństwa uprawnionego. Po drugie, kwestia winy przestaje być sprawą honorową i staje się decyzją finansową na lata. Dlatego w sprawach rozwodowych ustalenie winy bywa ważniejsze niż sam podział majątku.
Ile wynoszą alimenty na żonę lub męża
Nie ma tabeli ani kwoty minimalnej - podobnie jak przy alimentach na dziecko. Sąd ustala kwotę indywidualnie, biorąc pod uwagę usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. W praktyce znaczenie mają:
- dotychczasowy poziom życia rodziny i to, jak bardzo zmienił się po rozwodzie,
- wiek, stan zdrowia i kwalifikacje osoby żądającej alimentów,
- czas, jaki poświęciła na wychowanie dzieci i prowadzenie domu zamiast pracy zawodowej,
- posiadany majątek i dochody z niego,
- zobowiązania zobowiązanego wobec dzieci i nowej rodziny.
Ostatni punkt jest źródłem nieporozumień: założenie nowej rodziny przez osobę płacącą alimenty samo w sobie nie zwalnia jej z obowiązku wobec byłego małżonka, choć może wpływać na wysokość świadczenia.
Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa
- gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo - obowiązek wygasa z mocy prawa,
- po 5 latach od rozwodu, jeśli zobowiązany nie był uznany za winnego rozkładu pożycia,
- gdy zmieni się sytuacja stron - wtedy potrzebny jest pozew o uchylenie lub obniżenie alimentów,
- z chwilą śmierci jednej ze stron - obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców.
Samo związanie się uprawnionego z nową osobą bez zawarcia małżeństwa nie kończy obowiązku automatycznie, ale bywa argumentem w sprawie o uchylenie alimentów, jeśli realnie poprawiło jego sytuację materialną.
Jak uzyskać alimenty na małżonka i jak się przed nimi bronić
Roszczenie można zgłosić już w pozwie rozwodowym albo w odpowiedzi na pozew - i to jest najprostsza droga, bo sąd rozstrzyga o nim w wyroku rozwodowym. Jeśli tego nie zrobiono, pozostaje osobny pozew o alimenty do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego.
Osoba, od której żąda się alimentów, ma kilka linii obrony: kwestionowanie niedostatku, wykazanie możliwości zarobkowych drugiej strony, podważenie istotnego pogorszenia sytuacji materialnej albo powołanie się na upływ pięcioletniego terminu. Każda z nich wymaga dowodów, a nie samych twierdzeń - dlatego warto zebrać dokumentację finansową jeszcze przed pierwszą rozprawą.
Najczęstsze pytania
Jak długo trwają alimenty na byłą żonę?
Do zawarcia przez nią nowego małżeństwa, a gdy zobowiązany nie był winny rozkładu pożycia - maksymalnie 5 lat od rozwodu, chyba że sąd przedłuży ten termin z powodu wyjątkowych okoliczności.
Czy alimenty na żonę są możliwe przy rozwodzie bez orzekania o winie?
Tak, ale wtedy trzeba wykazać niedostatek. Bez orzeczenia o winie nie wystarczy samo pogorszenie standardu życia.
Czy dożywotnie alimenty na żonę są możliwe?
W praktyce tak - gdy rozwód orzeczono z wyłącznej winy zobowiązanego, obowiązek nie jest ograniczony terminem i może trwać do końca życia uprawnionej, jeśli okoliczności się nie zmienią.
Czy żona, która nie pracuje, dostanie alimenty automatycznie?
Nie. Sąd bada nie tylko faktyczne dochody, ale i możliwości zarobkowe. Osoba zdolna do pracy, która bez uzasadnienia jej nie podejmuje, może alimentów nie otrzymać.
Czy alimenty na małżonka można zmienić?
Tak. Przy istotnej zmianie sytuacji którejkolwiek ze stron można żądać podwyższenia, obniżenia albo uchylenia świadczenia.
Potrzebujesz pomocy w sprawie o alimenty na małżonka?
Prowadzimy sprawy o alimenty w Warszawie - zarówno po stronie osoby, która ich dochodzi, jak i tej, która broni się przed roszczeniem. Ocenimy, czy w Twojej sytuacji przesłanki są spełnione, i przygotujemy dokumentację. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna i poufna.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.
