Gdy ojciec dziecka nie płaci i nie ma z czego egzekwować, prawo pozwala sięgnąć dalej - do jego rodziców, czyli dziadków dziecka. Działa to również w drugą stronę: dorosłe dzieci mogą zostać zobowiązane do alimentów na rzecz rodziców. Oba przypadki opierają się na tej samej konstrukcji z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W skrócie: kto i w jakiej kolejności odpowiada
- Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 KRO).
- Obowiązuje kolejność: najpierw zstępni (dzieci, wnuki), potem wstępni (rodzice, dziadkowie), na końcu rodzeństwo.
- Krewny dalszy płaci dopiero wtedy, gdy bliższego nie ma, gdy nie jest w stanie spełnić obowiązku albo gdy uzyskanie od niego środków na czas jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
- Poza dziećmi uprawniony musi znajdować się w niedostatku.
Alimenty od dziadków - kiedy sąd może je zasądzić
Obowiązek dziadków nie powstaje dlatego, że ojciec przestał płacić. Powstaje wtedy, gdy egzekucja wobec rodzica okazuje się nieskuteczna lub niemożliwa. Trzeba więc najpierw wyczerpać drogę wobec zobowiązanego w pierwszej kolejności - i mieć na to dowody.
Co trzeba wykazać
- że istnieje orzeczenie zasądzające alimenty od rodzica,
- że egzekucja komornicza jest bezskuteczna albo rodzic jest nieuchwytny,
- że potrzeby dziecka nie są zaspokojone - czyli że powstał niedostatek,
- że dziadkowie mają realne możliwości finansowe, by pomóc.
Ten ostatni warunek bywa decydujący. Sąd nie zasądzi alimentów od emeryta, którego świadczenie ledwo pokrywa własne potrzeby i leki. Obowiązek dziadków ma charakter uzupełniający - jego celem jest zapewnienie dziecku podstawowych potrzeb, a nie utrzymanie dotychczasowego poziomu życia.
Ile wynoszą alimenty od dziadków
Z reguły są niższe niż alimenty od rodzica. Sąd ustala je w granicach usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości majątkowych dziadków, przy czym w tym przypadku zakres ogranicza się zwykle do środków niezbędnych, a nie do pełnej stopy życiowej, jaką zapewniałby rodzic.
Warto też wiedzieć, że zasądzenie alimentów od dziadków nie zwalnia rodzica z jego obowiązku ani nie umarza jego długu. Dziadkowie, którzy zapłacili, mogą dochodzić zwrotu od osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności.
Fundusz alimentacyjny a alimenty od dziadków
To dwie równoległe ścieżki, nie alternatywa. Jeśli spełniasz kryterium dochodowe, możesz starać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a niezależnie od tego rozważyć pozew przeciwko dziadkom. W praktyce fundusz działa szybciej, natomiast pozew wobec dziadków bywa jedyną drogą przy dochodach przekraczających próg.
Alimenty na rodziców - kiedy dziecko musi płacić
Ta sama konstrukcja działa odwrotnie. Rodzic, który znalazł się w niedostatku, może żądać alimentów od dorosłego dziecka. Sąd bada wtedy jego rzeczywistą sytuację - wysokość emerytury, koszty leczenia, możliwość samodzielnego utrzymania - oraz możliwości finansowe dziecka.
W praktyce temat pojawia się najczęściej przy odpłatności za dom pomocy społecznej. Gdy gmina kieruje rodzica do DPS, do kosztów pobytu dopłacają w pierwszej kolejności małżonek, zstępni i wstępni, według możliwości dochodowych. Ośrodek pomocy społecznej ustala odpłatność w drodze decyzji albo umowy.
Kiedy można uchylić się od alimentów na rodzica
Kodeks przewiduje wentyl bezpieczeństwa: można uchylić się od obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. To właśnie na tej podstawie sądy oddalają roszczenia rodziców, którzy porzucili dziecko, nie płacili na nie alimentów, stosowali przemoc albo zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej.
Wyjątek nie działa automatycznie - trzeba go wykazać. Przydają się dokumenty z postępowań rodzinnych, wyroki, zaświadczenia z opieki społecznej i zeznania świadków.
Najczęstsze pytania
Czy można pozwać dziadków o alimenty?
Tak, ale dopiero gdy egzekucja wobec rodzica jest bezskuteczna lub niemożliwa. Pozew składa się do sądu rejonowego, a osoba dochodząca alimentów jest zwolniona z opłaty sądowej.
Czy dziadkowie mogą odmówić płacenia?
Mogą się bronić, wykazując, że ich sytuacja finansowa na to nie pozwala, że rodzic dziecka ma realne możliwości zarobkowe albo że żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Czy alimenty od dziadków przysługują pełnoletniemu dziecku?
Tak, jeśli nie jest ono w stanie samodzielnie się utrzymać, na przykład kontynuuje naukę. Zasady są zbliżone do tych opisanych przy alimentach na studenta.
Czy rodzeństwo też może być zobowiązane?
Tak, ale dopiero w ostatniej kolejności - po zstępnych i wstępnych, i tylko gdy nie spowoduje to nadmiernego uszczerbku dla nich samych lub ich rodzin.
Rozważasz pozew przeciwko dziadkom albo broniisz się przed takim roszczeniem?
Sprawy z udziałem dalszych krewnych są dowodowo trudniejsze niż zwykłe sprawy o alimenty - trzeba wykazać nie tylko potrzeby, ale też bezskuteczność wobec osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności. Prowadzimy sprawy alimentacyjne w Warszawie po obu stronach sporu. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna i poufna.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.
